Povratak energetskim potencijalima uglja

Rastuća tražnja za energentima otvara potrebu ne samo za pronalaženjem alternativnih rješenja, već i razmatranjem povratka onima čije korišćenje je dugo bilo predmet posebnog nadzora kada je riječ o količinama koje se eksploatišu, a koje ostavljaju posljedice na životnu sredinu. Tako se ugalj, koji se smatra fosilnim gorivom koje najviše zagađuje ponovo našao kao predmet pažnje evropske javnosti protekle sedmice, razmatranjem mogućnosti njegove maksimalne zastupljenosti u granicama onoga što postojeći standardi dozvoljavaju, na način koji bi se smanjio nivo zagađivanja.

perperzona ugaljIpak, priča uvijek počinje podsjećanjem na pedesete godine prošlog vijeka i smog izazvan prekomjernom potrošnjom ovog energenta koji je, nakon što je u ogromnoj mjeri njime bio zagađen vazduh u Londonu, usmrtio na hiljade ljudi. Industrijski subjekti koji ga koriste u proizvodnji i danas važe za najveće zagađivače koji emituju štetne čestice. Klimatski i energetski ciljevi Evropske unije do 2030. godine predstavljeni su prošle sedmice u Briselu, a ono što je planirano jeste da idu u prilog konkurentnijoj, stabilnijoj ekonomiji koja u osnovi ima i manju emisiju štetnih gasova u procesu proizvodnje.

Sa druge strane, energetska situacija u EU usporava ranije zacrtane planove da se do 2020. godine uvišestruči proizvodnja energije iz obnovljivih izvora, tim prije što sa svakim novim korakom ka oporavku od krize i skretanje pažnje na finansijske probleme kao ključne ovo pitanje ostaje od drugom planu. Priča o alternativnim izvorima je prilično uopštena za sve države članice koje se bez jasnih smjernica, a sa različitim energetskim potencijalima ne fokusiraju na zajednički cilj.

Izvan EU energetska situacija je raznolika – Sjedinjene Američke Države već dugo eksploatišu gas iz uljnih škriljaca kao odgovor na visoke cijene nafte na svjetskom tržištu, dok Kina ulaže maksimalne napore kako bi korišćenje uglja u energetici bilo sve zastupljenije, u cilju izazivanja manje opasnih posljedica u odnosu na one koje čine havarije u nuklearnim elektranama, naročito poučeni iskustvom susjednog Japana.

Sa sličnim motivom u eksploataciju uglja krenula je i Njemačka koja je nakon drame u Fukušimi preventivno zatvorila čak osam nuklearki i okrenula se drugim energetskim potencijalima u sklopu „energetske tranzicije“, u prvom redu izgradnji termoelektrana, ali i povratku čistoj energiji. Samo u protekloj godini na ovaj način vodeća evropska ekonomija uspjela je da obezbijedi 163 milijarde kilovat sati, što je na nivou devedesetih godina prošlog vijeka kada je ovaj izvor energije imao dominantan udio u odnosu na ostale načine proizvodnje.

Ekonomska isplativost ovog oblika proizvodnje je dodatna prednost, budući da se ostvarivanje prava na emisiju ugljendioksida, ili popularno nazvane „licence za zagađivanje“ mogu pribaviti za manje od pet eura po toni uglja, što ovaj oblik dobijanja ekelktrične energije čini znatno jeftinijim od vjetroelektrana ili putem solarnih panela, naročito nakon što je kancelarka Angela Merkel prošle sedmice najavila da će i potrošači koji se snabdjevaju solarnom energijom u toj zemlji biti prvi u Evropi kojima će se njeno korišćenje oporezivati.

Namjere Zelenih koji su 2011. godine inicirali gašenje nuklearki sada bi mogle rezultirati povećanjem količine sumpor dioksida i azotnih oksida u vazduhu, kao i stvaranjem efekta staklene bašte, sasvim sigurno nečim što je daleko od zelene ideologije. Ipak, ono koliko na globalnom nivou može povećati emisiju štetnih gasova Njemačka, pa i Francuska ukoliko joj se pridruži, a za šta iz energetskih krugova te zemlje dolazi sve više odobravanja, neznatno je u odnosu na količine zagađenja koje se prouzrokuje u Kini.

Ova velika zemlja kao najveći svjetski uvoznik uglja i najveći proizvođač struje iz termoelektrana, sa izgradnjom novih 15 termoelektrana započetih tokom prošle godine planira povećanje proizvodnje koje bi iznosilo čak dodatnih 100 milijardi tona. No, zahvaljujući njenoj ogromnoj teritoriji, u Kini postoji mogućnost da se ova postrojenja izgrade na lokacijama hiljadama kilometara udaljenim od urbanih sredina, što ni u jednoj evropskoj zemlji nije slučaj.

Međutim, ekonomska isplativost dobijanja energije na ovaj način, te zainteresovanost velikih evropskih kompanija da proizvodne pogone snabdijeva strujem proizvedenoj na ovaj način u vremenu kada je jedan od ključnih ciljeva oporavak privrede, ekonomski ciljevi postavljaju se ispred ekoloških, pa i etičkih.

U kojoj mjeri industrijski lobiji u EU podstiču da donosioci odluka u oblasti energetike prihvate ovaj način proizvodnje kao najpovoljniji biće poznato čim njemački model prihvate i druge članice, međutim, poljoprivredu – izuzetno važnu oblast u kojoj su standardi dovedeni i sprovedeni do tančina mogle bi znatno uništiti kisele kiše izazvane emisijama sumpor dioksida. Ipak, havarija u Fukušimi i postkrizni ekonomski momenat vratiće Uniju na stanje sa početka 90-tih godina, kada se zajedničkim snagama počelo boriti protiv onoga što se danas odobrava.

Nova energija za Stari kontinent

Nemiri u Egiptu su već duže vrijeme u fokusu svjetske javnosti, a svako pogoršanje situacije u toj zemlji direktno se odražava na rast cijene nafte, najviše zbog problema sa transportom kroz Suecki kanal. Prije tačno četrdeset godina naftna kriza uzdrmala je svjetsko tržište kapitala, a 1973. godina upamćena je i po pokretanju najvećeg napada Egipta na Sinajskom poluostrvu. Četiri decenije naftnih previranja obilježili su ratovi na Bliskom i Srednjem istoku koji su opisivani i o kojima se izvještavalo kao o sukobima suprotstavljenih vjernika, ekstremističkih grupa i pobunjenika.

perperzona-energijaCijena nafte, najvažnijeg energenta, čije rezerve se vremenom smanjuju, na prelazu između dva milenijuma višestruko je uvećavana tokom ratova na ovim područjima; u potragu za njom krenulo se svuda, a uporno joj se pokušava naći i zamjena. Osim alternativnih izvora energije, koje, naročito u zemljama Zapadne Evrope, omogućavaju funkcionisanje industrijske proizvodnje pokušavaju se pronaći i rješenja za ono za šta je, usljed tehnoloških ograničenja, nafta i dalje neophodna. Istraživanje nafte u crnogorskom podmorju već neko vrijeme je jedna od najvažnijih tema u domaćoj ekonomiji, dok se susjedna Srbija sve više koncentriše na dobijanje gasa iz uljnih škriljaca, kojima je ujedno i najbogatija zemlja u regionu. Ekonomska računica ukazuje na isplativost ovakvih poduhvata, budući da je, iako su inicijalni troškovi visoki, cijena gasa dobijenog na ovaj način trostruko niža od onog dobijenog drugim oblicima proizvodnje.

Sjedinjene Američke Države već duže vrijeme koriste energiju dobijenu na ovaj način, no razmatranje samog postupka bio je još jedan povod da iznova razjedini oko brojnih pitanja neusaglašene zemlje Evropske unije. Istraživanja evropskih agencija za praćenje javnog mnjenja pokazala su da tri četvrtine Evropljana strahuju od negativnih efekata ovakvog načina eksploatisanja energije, prvenstveno zbog očekivanja da bi se ovim mogla nanijeti šteta životnoj sredini. U EU ne samo da još nigdje nije iniciran ovakav postupak dobijanja gasa, već je u Francuskoj i Bugarskoj on čak i zakonom zabranjen. Na drugoj strani Velika Britanija i Poljska kao vodeći zagovornici ovih istraživanja za njih već izdvajaju sredstva, a pridružile su im se Mađarska i Španija koje u ovome vide najveću razvojnu šansu u postkriznom periodu.

O ovom metodu dobijanja gasa proširio se veliki broj dezinformacija, međutim, rezultati stručnih ispitivanja potvrdili su da su brojke kojima se u iznesenim navodima licitiralo znatno manje kada je riječ o negativnim efektima i neuporedivo veće kada se govori o prednostima. Jedna od prvih kritika javnosti odnosila se na visok stepen zagađivanja životne sredine, međutim, dokazano je da je, na primjer, dobijanje energije iz vjetroelektrana, koje se naročito u EU promoviše kao poželjna „zelena“ varijanta u stvari čak i štetnije po okolinu. Rezultati istraživanja u SAD pokazali su da u saveznim državama Teksasu, Pensilvaniji i Vajomingu, gdje se i odvija vađenje gasa iz škriljaca, ne postoji ni jedan primjer kontaminacije. Nakon što se protekle sedmice u EU stvorila polemika između pristalica i protivnika ovog procesa, britanski naučnik i novinar Met Ridli u kolumni za magazin The Times razbio je pet najčešćih mitova o ovoj djelatnosti koji su plasiranjem neprovjerenih informacija putem medija dospjeli u javnost.

Najčešći razlog protivljenju ovom načinu proizvodnje bili su navodi da se njime izazivaju zemljotresi, zagađuje sistem voda, oslobađa metan, troše iracionalne količine vode, kao i da u prirodu dospijevaju velike količine različitih toksičnih materija. Ridlijevo korak po korak negiranje svakog od ovih mitova omogućilo je evropskoj javnosti sagledavanje ovog pitanja iz drugog ugla. U međuvremenu Holandija je obustavila proizvodnju gasa na ovaj način, a debate za i protiv kojima se pokušava otkriti da li se radi o velikom prirodnom i društvenom riziku ili pak karti za put u energetske slobode vode se na institutima i razmatraju u televizijskim emisijama.

U ovoj zemlji, čuvenoj po velikom broju različitih energetskih postrojenja nadležne institucije redovno sprovode istraživanja o nacionalnoj i globalnoj energetskoj slici, a lokalni mediji tokom protekle sedmice prenijeli su rezultate jednog od njih u kojem se navodi da su očekivanja javnosti neuporedivo optimističnija od onoga što je realni prikaz stanja u energetici. Kada je riječ o gorivima, kao i načinima za dobijanje električne energije globalne rezerve su u proteklih četrdeset godina opale 13 odsto, a prognoze su da bi do 2035. pad mogao iznositi 30 odsto. Ipak, generalno loša energetska slika EU može se posmatrati kao šansa za zemlje regiona, a od učešća energenata u izvozu zavisiće i njihova dalja ekonomska budućnost.