Piše: Samim Akgonul

Istorija je prisustvo prošlosti. Činjenice i koncepti prošlosti su dinamični i mijenjaju značenje u zavisnosti od trenutka u kojem se proučavaju. Kako bi neki rekli – i prošlost ima prošlost.

Ovo se potvrđuje i štivom „Način posmatranja“ posvećenim ovom „entitetu“ – zemlji, državi, ljudima, naciji – svemu što je misteriozno u vezi sa Turskom.

Tekstovi u ovom štivu obuhvataju period dug 60 godina. Iznenađujuće je predviđanje u nekima od njih, poput onog o Ali Kazankidžilu, posvećenog eri vojnih diktatura. Publikacija je ilustrovana fotografijama Fransesa dal Šelea koji je predstavio periferne oblasti Turske — Kajseri, Konja i Dijarbakir i prikazao portrete mladih ljudi.

Prvo poglavlje razmatra Otomansko carstvo, carstvo originalnog žanra u kojem je bitno održavanje teritorijalnog kontinuiteta, sasvim sigurno sa jakim centrom – Konstantinopoljem, današnjim Istanbulom, ali tako da su oba pragmatična oblika upravljanja u skladu sa onim što dominira regionom – Egipat nema isti status kao Peloponez, poput, na primjer, neke vrste neteritorijalizovane autonomije, kroz sistem samostalnih zajednica mileta, što je bio i naziv za vjerske zajednice između XV i XIX vijeka.

Starost nacionalnih država podriva ovaj sistem. Od uspostavljanja Republike ono predstavlja vrijeme standardizacije i centralizacije. Pristalice Mustafe Kemala Ataturka su oni koji su to stvorili od malog naroda, držeći se za gvozdenu ruku Ankare, novog glavnog grada u srcu jakobinske, nacionalističke i sekularne Anadolije. Riječ je o pretorijanskoj demokratiji pod paternalističkom kontrolom vojske, sudstva i birokratije, koja je odgovorna za promjenu naroda u ime naroda.

Drugi dio istorijskog prikaza posvećen je svijetlom i konstrastnom prikazu režima koji je stalno u traganju, sa osjećajem da mora stalno da opravda postojanje, kroz figuru Ataturka, često korišćenu na kontradiktorne načine.

Slijedi analiza dvije protekle decenije, koja, od kraja hladnog rata, ali i onih iz 2000-tih godina, pokazuje ubrzane promjene režima, sa sve većim političkim pluralizmom, ali i uspon popularnih, ali i vjerskih provincija i brzog odvajanja vojske.

Glavni arhitekta ove demokratizacije od same osnove je vladajuća Partija pravde i razvoja – AKP, koja u stvari pokazuje znake centralizovanog autoritarizma u kombinaciji sa dogmatskim islamom. Izmiještanje vojske iz politike i oblikovanje sudskog sistema i birokratije, ojačanih sveprisutnim nepotizmom u Turskoj, ovu partiju, nakon dvanaestogodišnje vladavine čine novim centrom koji se bore protiv ciljeva mlađih generacija željnih slobode, kao što je to bio slučaj sa pokretom oko parka Geza u junu 2013. godine.

Još jedna tačka oko koje ovo pitanje može da se temelji, iako privremeno, jeste pitanje identiteta. Otomansko društvo je bilo u množini, ali sa strogom hijerarhijom. Tokom druge polovine devetnaestog vijeka turski identitet, koji je duže vrijeme bio preziran, počinje da bude rehabilitovan.

Ovakva nacionalna konstrukcija dostigla je vrhunac sa Republikom, koja je pokušavala da izbriše kolektivno, naslijeđeno sjećanje od šest vjekova otomanske istorije i osnuje novu ekskluzivnu pripadnost „turskosti“. Ovaj identitet izgrađen je na istrijebljenju i protjerivanju manjina, kao što su Jermeni i Grci, na poricanju asimilacije drugih muslimanskih grupa prisutnih u anadoliji, među kojima su većina bile izbjeglice sa Balkana i Kavkaza, pored kurdskih starosjedilaca.

Ipak, ove politike homogenizacija sada su predmet rasprave, naročito kroz jermenska i kurdska pitanja. Turska se suočava sa svojom prošlošću – ona mora da redefiniše svoj identitet na mirnijim i zdravijim osnovama, dok istovremeno funkcioniše sa odreženom vrstom pravnog nasljeđa iz vremena Kemala Ataturka.

Prevod A.N.R.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s